Een boom die ziek is vs een boom die stress heeft: wat is het verschil?

Een boom die ziek is vs een boom die stress heeft: wat is het verschil?

Het kan best verwarrend zijn, is nou mijn boom ziek of is hij gestresst? Hier wordt het uitgelegd. 

Wanneer een boom er slecht uitziet, denken veel mensen dat hij ziek is. Maar in de meeste gevallen is dat niet het geval.

Sterker nog:

80% van alle problemen die bomen krijgen komen van stress, niet door ziekte.

Dat betekent dat je boom vaak niet wordt aangevallen door een schimmel, bacterie of plaag, maar dat hij reageert op omstandigheden zoals:

• te weinig water, 
• te veel water,
• foute grond,
• hitte,
• verplanting,
• wind,
• verkeerde plek,
• of verkeerde verzorging.

Toch lijken stress en ziekte vaak heel erg op elkaar. Daarom is het superlastig om het verschil te zien.

In deze gids wordt het volgende uitgelegd:

• Wat stress is bij bomen
• Wat ziektes zijn
• Welke signalen bij stress horen
• Welke signalen bij ziekte horen
• Welke klachten bij beide kunnen voorkomen
• Wat je eraan kunt doen
• Wanneer je wel reden hebt om je zorgen te maken

Na het lezen weet je precies wat er met je boom aan de hand is, en hoe je hem helpt te herstellen.

Wat is stress bij bomen?

Stress betekent dat de boom niet in ideale omstandigheden staat. Het is geen aanval van buitenaf, stress komt door de omgeving of verzorging.

De boom probeert zich aan te passen, maar dat lukt niet helemaal, gevolg: klachten.

De 9 meest voorkomende vormen van stress:

• Te weinig water
• Te veel water / slechte drainage 
• Verplantingsstress
• Te weinig zonlicht
• Hitte- of droogtestress
• Slechte bodemkwaliteit 
• Te veel wind
• Voedingstekorten
• Verkeerde snoei / schade aan wortels of stam

Stress kun je meestal oplossen door omstandigheden te verbeteren.

Wat is een boomziekte?

Ziekte wordt veroorzaakt door:

• schimmels,
• bacteriën,
• virussen,
• of plagen zoals bladluis, spint of rupsen.

Dit is dus een actieve aantasting van buitenaf.

Voorbeelden van ziekten:

• Meeldauw, witte aanslag op blad
• Bladschimmel
• Bloedingsziekte
• Roest
• Vruchtenrot
• Bladluis, buxusmot etc.

Ziekten hebben vaak een duidelijk patroon en specifieke symptomen.

Verschil in de basis: stress vs ziekte

Hierdoor kan je het beste onderscheiden tussen de twee:

Stress: langzaam, algemeen, verspreid

Ziekte: duidelijk, specifiek, herkenbaar patroon

De belangrijkste signalen van stress

Hieronder de stress-signalen die je moet herkennen.

1. Slappe bladeren

Dit betekent bijna altijd waterstress. De boom heeft moeite met watertransport. Gevolg: bladeren die hangen.

Herkenning: 

• Blad hangt slap naar beneden
• Ziet er verder gezond uit
• Kleurt niet bruin direct

Dit is geen ziekte.

2. Gele bladeren verspreid over de boom

Vaak door:

• te weinig water, 
• voedingstekort,
• of slechte grond.

Belangrijk:

Ziekten geven meestal gele vlekken, geen gelijkmatige vergeling.

3. Bladverbranding / bruine randen

Oorzaak:

• zon, 
• hitte,
• of droge grond.

Bij ziekte zie je vlekken, bij stress zie je randen.

4. Verplantingsstress

Nieuwe bomen kunnen tot 2 jaar stressreactie geven:

• weinig groei,
• bladval,
• lichte verkleuring,
• dunne scheuten.

Dit is normaal.

5. Afvallen van jonge vruchten

Geen ziekte, maar:

• te weinig zon,
• te weinig water,
• te veel water,
• voedingstekort,
• slechte bestuiving.

6. Geen of slechte bloei

Altijd stress gerelateerd:

• te weinig zon,
• verkeerde voeding,
• te veel stikstof,
• te natte grond,
• verkeerde snoei,
• boom te jong.

Ziekten stoppen de bloei zelden.

7. Blad dat alleen aan de bovenkant verbrandt 

Wijs op:

• wind,
• hitte,
• of zon.

Nooit ziekte.

De belangrijkste signalen van ziekte 

Hieronder de volgende ziekte-signalen.

1. Witte of grijze poederlaag

Dit is meeldauw, schimmel.

Niet te verwarren met stof, dit laat zich niet afvegen.

2. Donkere, natte of ingezonken vlekken op blad

Dit is bladschimmel of een bacterieziekte.

Stress maakt geen ronde, donkere vlekken. Dat is typisch voor ziekte.

3. Plakkerige bladeren

Dit is bladluis, honingdauw.

4. Web of stipjes op blad

Dit is spintmijt. Komt vaak voor bij olijf, citrus, vijg en kamerplanten voor.

5. Gaten in bladeren

Dit is een teken van rupsen, kevers en insecten. Stress maakt geen gaten.

6. Vruchten die schimmelen of barsten

Dit is vruchtrot of natte zomerschimmel.

7. Zwarte of ingezonken takken

Dit is een aantasting door bacteriën of schimmel.

Symptomen die zowel stress als ziekte geven

Sommige klachten kunnen door beide ontstaan. Dit zijn de verwarrende.

1. Vroege bladval

Kan door:

• droogte,
• te nat,
• hitte
• wortelrot,
• schimmels,
• of voedseltekort.

2. Bruine randen

Kan door:

• hitte,
• verbranding,
• wortelrot,
• of schimmel.

3. Langzame groei

Kan door:

• slechte grond,
• weinig zon,
• teveel snoei,
• wortelbeschadiging,
• of ziekte

4. Verkleurd blad

Kan door:

• voedingstekort,
• te veel water,
• schimmel.

Hoe los je stress op?

1. Watergift optimaliseren

• In zomer: 1-2x per week diep water 
• Geen kleine beetjes 
• Bij potbomen: vaker controleren

2. Drainage verbeteren

Bij klei of natte plekken:

• grond ophogen
• 30-40 cm losmaken
• zand en compost mengen

3. Mulchlaag van 5-8 cm 

Beschermt tegen hitte en droogte.

4. Juiste voeding

Geen stikstof-explosies. Gebruik boomvoeding rijk aan fosfor + kalium.

5. Beschut zetten

Bij windgevoelige bomen.

6. Geduld bij verplanting

Tot 2 jaar lichte stress is normaal.

Hoe los je ziekte op?

Hoe eerder je de ziekte herkend, hoe makkelijker het is op het op te lossen.

1. Meeldauw

• Aangetaste delen weghalen
• Luchtigere standplaats 
• Eventuele biologische bestrijding

2. Bladluis

• Afspoelen met water 
• Neemolie
• Natuurlijke vijanden

3. Schurft / vlekkenziektes

• Blad opruimen
• Luchtigere kroon
• Niet op blad gieten
• Behandeling met schimmelwerende spray

4. Spint

• Verhoogde luchtvochtigheid
• Afspoelen
• Neemolie

Wanneer moet je je wel zorgen maken?

Neem actie als je ziet:

• takken worden zwart of zacht
• scheuren in stam met sapverlies
• bladeren vallen massaal af in het voorjaar
• blad valt binnen 48 uur zonder hitte
• boom staat "los" in de grond
• blijvende natte grond
• zwarte, ingezonken vlekken op stam of takken

Conclusie

Het grootste verschil:

Stress ontstaat door omstandigheden.

Ziekte ontstaat door organismen.

Ziekte heeft duidelijke patronen. Stress is vager maar breder verspreid.

Als je dit verschil kunt herkennen, kun je bijna elke boom helpen en herstellen.